Inklusioa, harreratik haratagoko erronka

Autonomia-erkidego ezberdinak, hala nola Kanariak eta Euskadi, migrazioak markatutako testuinguru berri baten eragina jasaten ari dira. Egoera horren aurrean, beharrezkoa da eremu politiko, instituzional, ekonomiko eta sozialean egokitzea.

Ekainaren 9an, asteartea, Bizkaia Aretoak migrazioaren arloko hainbat profesional bildu zituen, besteak beste, Migrazio eta Asiloari buruzko Europako Ituna indarrean sartzeak dakartzan erronkei eta hartu beharreko neurriei buruz hausnartzeko. Hori guztia, UIK-k antolatutako “Migrazioak Euskadin. Gizarteratzeko eta oparotasunerako erronka” udako ikastaroaren bidez aurrera eraman zen.

Eguerdia gerturatzen ari zela, mahai-inguru bati eman zitzaion hasiera: “Iparraldeko eta hegoaldeko mugak. Adingabeak eta helduak. Errealitatea eta praktika”. Saioa, Sergio Murillo Corzo EHUko irakasle elkartuak zuzendu zuen, eta bertan parte hartu zuten Leire Ortiz de Zarate Barañanok, EDE Fundazioko Gizarte Ostatuen arduradunak, eta Francisco Gaspar Candil Gonzálezek, Kanarietako Gobernuko Gizarte Ongizateko sailburuordeak.

Migrazioari eta inklusioari buruzko mahai-ingurua Murilloren gogoeta batekin abiatu zen: erronka ez da soilik migratzaileei iristen direnean harrera egitea, baizik eta gizartearen parte bihurtzea, baldintza berdinetan. Aldi berean, eztabaidaren ardatz nagusia mahaigaineratu zuen: “Batzuetan indar gehiegi jartzen dugu harreran, arreta gehiegi eskaintzen diogu; baina harreratik inklusiora igarotzeko, pertsona horiek ere barne hartuko dituen gizarte berri bat eraikitzeko, agian ez dira baliabideak bakarrik falta”. Auzi horretatik abiatuta, inklusioaren erronkei buruzko solasaldia garatu zen. Hirugarren sektoreko eta administrazio publikoetako ordezkariek integrazioak planteatzen dituen zailtasunak aztertu zituzten, baliabideen eskuragarritasunetik hasi eta komunitate-lotura iraunkorrak eraikitzeraino.

Ortiz de Zaratek eman zion Murilloren gogoetari lehen erantzuna. Horretarako, lehendabizi, EDE Fundazioaren ibilbidea azaldu zuen. Hirugarren sektore sozialeko erakunde honek berrogeita hamar urte baino gehiagoko esperientzia du, eta hasieran adineko pertsonei eta indarkeria matxistaren biktima diren emakumeei arreta ematen bazien ere, hainbat krisi humanitarioren ondorioz pertsona migratuei laguntza eskaintzen hasi zen.

Azaldu zuenez, fundazioaren inplikazioa ez zen aurrez diseinatutako estrategia baten emaitza izan; lehen aipatu bezala, premiazko behar egoera bati emandako erantzuna izan zen. 2016an egin zituen lehen urratsak fundazioak, hezkuntza-aisialdian lanean. Pixkanaka, kolektibo ezberdinetara zabaldu zen, hala nola adineko pertsonengana eta indarkeria matxistaren biktima ziren emakumeengana.

Hala ere, garai hartako egoera eta testuinguru geopolitikoek harrera-proiektuetan parte hartzera bultzatu zituzten. Proiektu horien helburua Siriatik etorritako pertsonei ostatua eta oinarrizko mantenua eskaintzea zen. Ordutik aurrera, erakundeak hainbat bizitegi-baliabide egokitu ditu migratzaileei arreta emateko, une bakoitzeko beharren arabera.

EDE Fundazioaren helburua da egonaldi-lekuak etorkizunak eraikitzeko espazio bihurtzea

Gizarte ostatuen arduradunak harreraren eta inklusioaren arteko bereizketa egitearen garrantzia azpimarratu zuen. Harrerak aterpea eta oinarrizko beharrak asetzea bermatzen duen bitartean, inklusioak laguntza sakonagoa eskatzen du, harrerak eskaintzen dituen elementuetatik harago. Zentzu horretan, fundazioak egonaldi-lekuak “etorkizunak eraikitzen dituen bizitza-gune” bihurtzea helburu duten proiektuak kudeatzen ditu.

Bere hitzaldian fundazioaren proiektuen bilakaera errepasatu zuen, besteak beste, Berrizko Olakueta Etxea. Hasieran igarobidean zeuden migratzaileei arreta emateko sortu zen baliabide hori, baina urteekin testuinguru eta behar sozial berrietara egokitzen joan da. Pandemiaren urteak, Ukrainatik iritsitako errefuxiatuak eta, berrikiago, palestinarrak ere aipatu zituen. Etorrera horiek guztiek harrera-baliabideak etengabe egokitzeko beharra sortu dute.

Adibide horiek aipatuta, Ortiz de Zaratek defendatu zuen migratzaileei arreta emateko gailuek migrazio-prozesuen «mikrobehatoki» gisa funtzionatzen dutela; hau da, egungo migrazio-errealitatearen isla direla.

Ondoren, Candilek hartu zuen hitza, eta Kanarietako artxipelagoan egunero bizi duten migrazio-errealitatea izan zuen hizpide, migrazioaren eguneroko kudeaketatik abiatuta. Egungo egoera azaltzeko, adierazi zuen 2020 eta 2025 artean 165.000 migratzaile iritsi zirela 3.216 ontzitan, eta egoera hori egiturazkoa dela nabarmendu zuen, ez unean uneko fenomenoa.

“Kanarietako adingabeei buruzko dekretuak ez du onartzen 20-25 haur baino gehiagoko baliabiderik. Guk 300 adingabeko zentroak izan ditugu”

FRANCISCO GASPAR CANDIL GONZÁLEZ
Kanarietako Gobernuko Gizarte Ongizateko sailburuordea

Candilek azaldu zuen Kanarietako erakundeek zailtasun handiak izan dituztela iritsitako pertsonen gorakadari erantzuteko, bereziki laguntzarik gabeko adingabe migratzaileen kasuan. Azaldu zuenez, harrera-baliabideen gaitasuna gaindituta geratu zen presio migratorio handieneko uneetan, eta horrek aparteko baliabideak prestatzea ekarri zuen adingabeak arreta gabe gera ez zitezen: “Kanarietako adingabeei buruzko dekretuak ez du onartzen 20-25 haur baino gehiagoko baliabiderik. Guk 300 adingabeko zentroak izan ditugu; izan ere, bertan hartu ezean, portuan lo egin beharko zuketen”.

Sailburuordeak azpimarratu zuen irudi publikoak ez duela beti errealitatea islatzen. Azaldu zuen Kanarietako atzerritar komunitaterik handiena italiarra dela, eta ondoren datozela kolonbiarra, venezuelarra, britainiarra eta alemaniarra. Horrez gain, egoera administratibo irregularrean dauden pertsona gehienak airez iristen direla gaineratu zuen, eta ez itsasontziz.

«Europako migrazio-politika mugak kontrolatzeko eta kanporaketak egiteko ituna da»

FRANCISCO GASPAR CANDIL GONZÁLEZ
Kanarietako Gobernuko Gizarte Ongizateko sailburuordea

Bere hitzaldian Europako migrazio-politikarekiko ikuspegi kritikoa ere azaldu zuen. Haren ustez, Europako itun berria «mugak kontrolatzeko eta pertsonak kanporatzeko ituna» da. Horri lotuta, migrazioaren kudeaketa estatu-mailako auzi gisa ulertzeko beharra azpimarratu zuen, ez soilik iritsiera-lurraldeen ardura gisa.

Candilen esanetan, inklusioa enplegurako sarbidearekin lotuta dago zuzenean. Migratzaile gazteei zuzendutako prestakuntza-programak nabarmendu zituen, sektore ezberdinetako enpresen laguntzarekin garatutakoak. Horren adibide da Kanarietako Gobernuak sustatutako Urdimbre gizarte- eta lan-integraziorako programa; haren bidez, 800 gazte baino gehiago zuzenean laneratu dira, eta 1.500 baino gehiagok parte hartu dute prestakuntza-prozesuetan.

Sailburuordeak argitu zuen migratzaileak delinkuentziarekin lotzen dituzten diskurtsoek ez dutela oinarri errealik: “Aukera txikiena izan bezain pronto, mutil eta neska hauek normaltasun osoz hasten dira lanean”.

Bere hitzaldiaren amaieran, migratzaile gazte batzuek pairatzen duten zaurgarritasunaz ohartarazi zuen; bereziki, esplotazio-sareen menpe geratzeko arriskua dutenek edo familiaren presio handia jasaten dutenek, zor ekonomikoak gainditzeko. Azaldu zuenez, hezkuntza-taldeek zenbait kasutan jatorrizko herrialdeetatik datozen kontrol-dinamikak antzematen dituzte. Gazte batzuek babes-baliabideak uzteko eta diru-sarrerak berehala bilatzeko presioa jasotzen dute, horrek beren osotasuna arriskuan jar badezake ere. Amaitzeko, egoera horren aurrean, harrera-zentroen eta segurtasun-indarren arteko koordinazioaren garrantzia azpimarratu zuen, balizko salerosketa-kasuak prebenitzeko eta egoera ahulenean dauden adingabeak babesteko.