Gurutze Gorriko espetxe-proiektuen koordinatzaileak dokumentazioa espetxean dauden migratzaileen gizarteratzerako sarbide gisa nabarmentzen du.

Brais Varela Asturiano Euskadiko Gurutze Gorriko espetxe-proiektuen koordinatzailea da. 2004az geroztik, askatasunik gabe dauden migratzaileekin lan egiten du bertan, haien gizarteratzea eta laneratzea sustatuz. EHUk antolatutako "AUKERAK y la inclusión sociolaboral en las prisiones de Euskadi: modelos, programas y alianzas con el Tercer Sector" Uda Ikastaroan, "Gizarteratzeko zailtasunak dituzten kolektiboak: kolektibo horiekin berariazko lana, gizarteratzeko aukerak eta faktore aniztasuna" mahai-inguruan parte hartu zuen hizlari gisa. Bertan, espetxe-esparruan migratzaileekin egiten duen esku-hartzearen inguruko esperientzia partekatu zuen.

Zein da lan egiten duzuen pertsonen profil orokorra eta zeintzuk dira erronka nagusiak?

Euskadiko hiru espetxeetan dauden pertsona migratzaileei zuzendutako arreta-proiektu bat dugu. Muturreko gizarte-bazterkeria egoeretatik espetxera iristen diren pertsonei laguntzen diegu; askotan, egoera horietan zaurgarritasun-faktore ugari pilatzen dira.

Gure erronka nagusietako bat espetxean ematen duten denboraldia aukera gisa baliatzea da, espetxera sartu aurretik landu ezin izan diren alderdi pertsonalak, sozialak eta komunitarioak berreraiki, konpondu eta indartzeko. Zaurgarritasun-egoera horiek murrizteko eta gizarteratze-prozesuak sustatzeko lan egiten dugu, etorkizunari baliabide eta aukera gehiagorekin aurre egin ahal izan diezaieten.

Kasu askotan, etxerik gabeko pertsonak dira, dokumentaziorik ez dutenak eta adikzio-arazoak dituztenak. Espetxeko gizarte-langileekin elkarlanean, behar horiek konpontzen edo haiei erantzuten saiatzen gara, eta, horrela, zaurgarritasun-egoera horiei aurre egiten. Gure eginkizuna da pertsona espetxera sartu zenean baino egoera hobean ateratzea. Horrela, behin kalera aterata, berriro deliturik egin ez dezan.

"Gizarte-estigma bikoitza jasaten dute, pertsona migratzaile eta askatasunaz gabetutako pertsona gisa"

Aurreiritzi gehiago jasaten dituzte gizarteratze prozesua bilatzen duten persona migratzaileek?

Pertsona bakoitzak bere esperientzia izango du, baina, printzipioz, espetxean sartzen diren pertsona migratzaileek egoera desberdina dute bertako espetxe-biztanleriaren gainerakoarekin alderatuta. Atzerritarrak direnez, haien egoera arautzen duen atzerritartasunari buruzko legedia dute, eta espetxean ematen duten denborak eragina izan dezake egoera horretan.

Zigor-epaiek hainbat alderditan eragiten dute, hala nola hirugarren graduan egonez gero enplegua eskuratzeko aukeran edo laneratzean. Alderdi horiek ere egoera administratiboarekin eta dokumentazioarekin lotuta daude. Azken batean, dokumentazioa ez da dokumentu hutsa; eskubide guztietara iristeko atea da. Horren ondorioz, egoera desberdin eta zailago batean daude.

Beraz, bai, espetxetik atera ondoren, gizarte-estigma bikoitza jasaten dute, pertsona migratzaile eta askatasunaz gabetutako pertsona gisa

Zein da Gurutze Gorriaren rola prozesu honetan?

Hiru espetxe-zentroetan proiektu bat garatzen dugu, Justizia eta Giza Eskubideen Sailarekin hitzartuta eta haren babesarekin. Espetxeko gizarte-langileekin elkarlanean aritzen gara zuzenean, eta gure eguneroko lana espetxe barruan egiten dugu, gizarte-laneko taldeekin batera.

Espetxera sartzen den unetik bertatik ezagutzen dugu pertsona migratzailea, eta aurretik izan dituen gizarte-bazterkeriako egoerak eta zaurgarritasunak aztertzen ditugu, baita egoera horiek haren egoeran izan duten eragina ere.

Hortik aurrera, haren gizarte-beharrei erantzuten saiatzen gara, eta birgizarteratze-prozesuan laguntzen diogu, espetxetik baliabide eta tresna gehiagorekin atera dadin eta normaltasunez bizi ahal izan dadin, arauak urratu beharrik gabe.

Lana aurkitzea lortzen duten pertsonak artatzen dugun profilaren gailurrean daude. Arazoa, kasu gehienetan, aurretik bizi izan duten egoera da. Askotan, espetxeak sistemak kanporatzen duen guztia biltzen du, eta gizarte-bazterkeria muturreko egoeran dauden pertsonak iristen dira bertara.

Espetxera sartzen diren pertsonen artean bi profil desberdin aurki ditzakegu. Alde batetik, badaude espetxean sartzeak geldialdi bat eta lehenago izan ez dituzten baliabide eta prestazioak eskuratzeko aukera dakarkien pertsonak: ohea, osasun-arreta, botikak, programa terapeutikoak, erroldatzea edo dokumentazioa tramitatzeko aukera.

Kasu horietan, espetxean ematen duten denborak aukera ematen du komunitatetik kanpo landu ezin izan diren alderdiak konpontzen eta berreraikitzen hasteko. Pertsona horiekin prozesu bat egin daiteke, eta, ondoren, hirugarren graduan edo askatasunean ateratzeko aukera izan dezakete, gizarteratzea eta prozesuaren arrakasta bermatzeko baldintzekin.

Bestalde, badago espetxe-sistemak berak ere artatu ezin duen beste pertsona-profil bat. Pertsona horiek espetxe barruan ere baztertuta geratzen dira, eta zigorra osorik betetzen dute, lanik gabe edo egoera sozial eta administratibo erregularizaturik gabe ateraz. Kasu horietan, zailtasuna handiagoa da, espetxetik ateratzeak ez baitu beti benetako aldaketa-aukerarik ekartzen.

Horregatik, Gurutze Gorriaren ikuspegitik, funtsezkoa da esku-hartzea pertsona espetxera sartzen den unetik hastea. Pertsonarekin lan egiten dugu bere bizitzaren ardura har dezan eta askotan aurretik izan ez dituen tresnak eta baliabideak eskura ditzan. Helburua da espetxera sartu zenean baino egoera hobean atera dadila, eta gizarteratzeko berme handiagoekin.

Migratzaileentzat soilik diren neurri hertsatzaileek segurtasuna hobetzen al dute?

Hain zuzen ere, gizarte-bazterkeria saihestea segurtasunaren alde lan egitea da. Pertsona horiek espetxetik ateratzen direnean, sartu zirenean baino askoz ere egoera hobean ateratzeko lan egitea da. Funtsezkoa da lana aurkitu ahal izatea, diru-sarrerak izatea edo bizitzeko etxebizitza bat eskuratu ahal izatea, arauak errespetatuz bizi ahal izateko. Gizarteratze-prozesuetan esku hartzen ez badugu, oso zaila da gurpil zoro hori haustea, eta horrek sortzen du segurtasunik eza.