20 urte bete ditu aurten Lurgaia Fundazioak. Iraganari, orainari eta etorkizunari dagokienez, zer azpimarratuko zenukete? Zer alderditan eragingo zenukete? Zein da zuen lan-filosofia?

Gure filosofia, hain zuzen ere, benetako lana da, ez hitzak bakarrik.

Nolatan Artikoan? Zer du hark berezi?

Bada Geologia hasi nuen UPV/EHUn eta orduan deskubritu nuen itsasoa iraganean zelakoa zen ikertuz klima aldaketa estudiatu nezakeela. Ildo horretatik segitzeko, masterra Bordeleko Unibertsitatean egin nuen Paleozeanografian. Hasiera batean nire asmoa Bizkaiko Golkoarekin edo Marokoko Atlantikoko kostaren eboluzio ozeanografikoarekin zer ikusia zuen masterreko lana egitea zen, baina azken momentuan eta kasualitatez Kanadako Artikoa aztertzeko sedimentu batzuk eman zizkidaten eta horrela bukatu nuen Artikoratzen.

Alde horretatik, Hezeguneei buruzko Konbentzioak  berak onartzen du pertsonek hezeguneekin duten mendekotasuna, hezegune horien balio ekonomiko, zientifiko, kultural eta aisialdikoengatik. Hala, hezeguneen balio anitzak aintzat hartzea ezinbestekoa da hezeguneen harreman-erabilerarako eta, halaber, hezegune horien zeregina ongi islatuta gera dadin hainbat prozesu politikotan, hala nola Garapen Jasangarrirako 2030 Agendan, Klima Aldaketari buruzko Parisko 2015eko Akordioan eta Klima Murrizteko Sendaiko Esparruan.

Bere hitzadian zehar eta ondoko elkarrizketan ere Irene Bañosek bereziki nabarmendu zuen hezkuntzak eta ingurumenari buruzko informazioak nolako garrantzia duten herritarrek arazoaren larritasuna uler dezaten. “Ez dira inpaktu abstraktuak soilik, pertsonengan oso eragin zuzenak baizik: klima-aldaketak eragindako migrazioak, goseteak, gaixotasunak eta galera ekonomikoak” azaldu zuen.

Arantza Madariaga Elika Fundazioko zuzendari kudeatzaileak “Euskadiko elikagai-xahutzearen aurkako jarduerak” azpimarratu ditu. Eremu horretan, gida orientagarria aipatzen du, eta “bizirik dagoen eta eguneratzen doan dokumentua izan nahi duela” dio. Bere jarduera-eremuari dagokionez, garrantzi berezia ematen dio egoeraren diagnostikoa egiteari, estrategia egokia prestatu ahal izateko. Horri dagokionez, pandemiak diagnostikoan izan duen atzerapenaren berri ematen digu; datu errealak eta desitxuratu gabeak izatea ezinbestekoa da.

Urte bukaerara iritsi baina lehen 75.000 eta 100.000 otordu artean jaso eta emango ditu Orekak, 150 eta 200.000 € arteko balioa duten 30 tona jaki, hain zuzen.

Haien eginkizuna bete duten eta alferrik eralgitako jakien pilara gehitu ez diren 30 tona jaki.

Europaren helburu esklusiboa ez bada ere, helburu nagusia herritarren bizi-kalitatea hobetzea da. Esparrua Green Dealen onartutako GJHak dira, eta “Eraikuntza-esparrua Europako Bauhaus berria da, eta eraikitzeko modu guztia berraztertzea dakar, irizpide horien arabera, gizartearen industrializazio prozesuak irizpide artistikoekin eta herritarren bizi-kalitatearekin lotura dauka. Gerra arteko Alemanian S.XXI. mendean izandako esperientzia errepikatu nahi da: Beautiful/ Sustainable/Together.”

Kostaldean hazi da, egunero itsasoa ikusiz, eta txikitatik ikusi du kostaldea aldatzen. Beti izan du itsasoarekiko, edo naturarekiko pasio edo kuriositatea. Horregatik ikasi zuen geologia, horregatik espezializatu zen itsas ingurunetan, eta horregatik dabil klima aldaketa eta itsas mailaren aldaketak ikasten.

Ikerketaren oinarria

Auzo horietan, hiri berroneratze programak aplikatu behar dira, ikuspegi integratu batetik (alor sozio-ekonomikoan, ingurumen arloan eta arlo fisikoan, baita gobernantza ardatzean ere). Hau da, auzo jakin baten degradazio ardatz guztietan lan egin behar da, sinergiak sortaraziko dituzten neurrien bidez. Ez gara mintzo soilik hirigintzaz –horretaz ere bai, noski–; ezpada alor ugaritan aplikatu beharreko ekintza zehatzez (gizarte, ekonomia eta ingurumen alorrak, klimaren aldeko ekintzak, mugikortasuna, etab.). Horrekin batera, 6-8 urte irauten duen prozesu batez mintzo gara.

Ministerioa bera ere eraldaketa-prozesu honetan murgilduta dago, badakigu aurkezten zaizkigun erronka sozial eta teknologikoetara egokitu behar dugula eta gizartearen beharrei erantzun behar diegula. Kontua ez da soilik azpiegiturak egitea, kontua ez da errealitatetik aldentzea, kontua ekoizpen-sare osoari eragiten dion erregulazio eraldatzailea sortzea da.

Inmaculada Ordiales ekonomia doktoreak eta CESeko azterketa arloko kideak ez du zalantzarik: “Digitalizaziorik gabe, ezin daiteke bete Europako deskarbonizaziorako ezarri duen ibilbide orria”. Ezinbesteko tresna da klima aldaketaren aurkako borrokan, eta hiru modutan lagun gaitzake. Lehenik, aukera ematen digu klimaren egoeraren segimendua egiteko, milioika daturen monitorizazioaren bidez, baita predikzio zehatzagoak egiteko aukera ere.

Iñaki Alonsok hiri handietan ematen ari den herritarren etengabeko kontzentrazioaren paradoxa azpimarratzen du; gero eta elkartuago gaude eta gero eta konexio teknologiko gehiago ditugu, baina aldi berean bakardadearen sentsazioa izugarri ari da hazten gure artean.

sAtt estudioak, non kontseilari delegatua baita, arkitektura kolaboratiboaren hainbat forma lantzen ditu, hala etxebizitzei nola laneko espazioei aplikatzen zaiena; izan ere, arkitekturak zehaztu dezake nola bizi garen eta nola erlazionatzen garen, erresilienteagoak izan gaitezen krisi sistemikoetan.»

Andreu Escrivá anbientologoa, biodibertsitatean doktorea eta idazlea da, eta Escuela de Comunicación Ambiental 2021: comunicar la transición energética y climáticaren hirugarren edizioan parte hartu du. Ez du ezkutatu nahi pertzepzio-aldaketak zailak izaten direla eta bat-batean planteatzen baditugu, jendeak baztertuko dituela eta tematu egingo dela. Denok zirimiri batekin bezala busti behar dugu eta noizean behin euri zaparradaren batekin, iraunkortasunaren mezua barneratzea behar dugulako.

Alde horretatik, aurre egin eta kudeatu beharreko lau krisi handiak jartzen ditu mahai gainean: berotze globala, biodibertsitatearen krisia, baliabideen gehiegizko ustiapena, eta kutsaduraren krisia. Horri dagokionez, esan du Europar Batasunak lidergo handia hartu duela negoziazioetan. Horren adibide da Europako Itun Berdea, ikuspegi holistikoarekin koherentea den proposamena. Ekonomiaren deskarbonizazioan eta horrek ekarriko duen garrantzian ere eragin du, baita finkatutako helburuak lotesleak izatearen garrantzian ere. Beste alderdi garrantzitsu bat ere landu da: finantzazioa.

Mikel Gonzalez-Eguinok eman nahi duen mezuaren muinetako bat da "berandu goazela" baina "oraindik lortu dezakegula". BC3 Klima aldaketaren Euskal Zentroko ikerlari seniorra da eta Green Deal: ¿punto de inflexión frente a la crisis climática? Uda Ikastaroaren zuzendarikidea.

Erakundeak 250 orangutan baino gehiago erreskatatu ditu azken urteotan, baso-soiltzearen eta legez kanpoko trafikoaren biktimak izaten baitira, eta bertako komunitate indigenen osasuna, hezkuntza eta enplegua babesteko programa bat sortu du tximino handi horien ekosistemaren narriadura geldiarazteko. Lan hori dela eta, BBVA Fundazioaren Biodibertsitate Babesaren Mundu Saria jaso zuen Karmele Llanok.

Jakina denez, elikagai-sistema bera da Garapen Iraunkorreko Helburuetan (GJH) aurreikusitako erronka handienetako bat. Iraunkortasuna, gaur modan dagoen hitza, errezeta gastronomikoetara ere iritsi da; eta geratzeko etorri da. Alde horretatik, “Planetako Osasunaren Dieta” ikastaroko hizlariek hainbat alderdi, proiektu eta ideia azaldu dituzte XXI. mendeko dieta ulertzeko. Eman diguten gakoetako bat da dieta pertsonalizatua izango dugula, gure kode genetikoaren arabera egindako menua. Hau da, elikadura pertsonalizatua.

Azterlan hori duela 15 urtetik egiten da Valentzian, Asturiasen, Sabadellen eta Gipuzkoan, beren lehen kontsulta ekografikora zihoazen emakumeekin, haurdun geratu eta haurdunaldiaren eta, ondoren, haurraren garapenaren kontrol zorrotza onartzean (www.proyectoinma.org).

Biomimesia (bio = bizitza, mimesis = imitazioa) tekno-zientzia gisa garatzen ari da. Aristotelesek eta Platonek jada planteamendu biomimetikoak pentsatu zituzten, adibidez, Leonardo Da Vincik tramankulu hegalariak diseinatu zituen hegaztien hegaldia imitatuz. Orain diziplinak "egunsenti berri" bat bizi du, bere filosofia praxira nola eraman. Nola ikasi adimen artifizialera eramaten.  Eraikitzen ari den tekno-zientzia da. Korrika egiten ikasten duen ume bat bezalakoa. “Laster egin behar dugu, ingurumen arazoak ditugulako”.

Abeltzaintzak gaur egun rolik duen ala ez, horixe da galdera. "Ikerlariak oso harroputzak izango ginateke, eginkizuna baduela ziurtatuko bagenu.  Batzuek diote ezetz, ez duela eginkizunik. Eta klima-aldaketari aurre egin nahi badiogu, denok begano bihurtu behar genukela. Bitartean, beste batzuek baietz diote, gero eta gehiago garelako eta elikagai gehiago behar ditugulako ".

“Ezin da ekonomia eta errealitate jasangarriranzko trantsiziorik egin enpresa txiki eta ertainak tartean sartu gabe, enpresa horiek osatzen baitute gure herrialdeko ekoizpen-sarea (Espainiako enpresen % 96k 10 langile baino gutxiago dituzte). ETEak klima-aldaketara egokitzeak dakarren aukeraz konbentzitzea lortzen ez badugu, enpresa handiak eta finantza-sistema egiten ari diren ahalegina ez da nahikoa izango.

Maialen Lujanbiok esan zuen bezala, “txori guztiak txori, arbola guztiak arbola eta zomorro guztiak zomorro diren garaiotan” bizi gara. Baita lore guztiak lore diren garaiotan ere. Hain zuzen, ikastaro honen helburua inguratzen gaituen izadiaren inguruko ezagutzak hezkuntza-komunitateari zabaltzea izan da eta horretarako, lehen egunotan inguruko bioaniztasuna eta ekosistemak ezagutzeko zenbait saio izan ziren, Euskal Herriko aditu ezberdinen eskutik.

"7 saberes para la educación ambiental en la escuela" Ikastaroak interes handia piztu zuen ingurumen hezkuntzan interesa duten pertsonen artean, bai planteamendu berritzailea egiten zuelako, Morinen jakintzak ingurumen hezkuntzarekin lotzean, bai hizlariak ospe handikoak zirelako nazioartean. Ikastaroaren xede ziren ikasleez –2030eko eskolako agendaren proiektuetako koordinatzaileak– gainera, ikastaroak unibertsitatean, enpresan eta ingurumen hezkuntzaren aholkularitzan diharduten pertsonak erakarri zituen, besteak beste.

A&B Laboratorios de Biotecnología 2001ean sortu zenetik iraunkortasunerako apustua egin duen enpresa da. Sektore kimikoan sailka daiteke, normalean kutsatzaile izatearen eta hondakin arriskutsuak sortzearen ospea duen sektorea. 2016an Garapen Jasangarriko Helburuei (GJH) atxiki zitzaien.