Osasuna eta hizkuntza XIX: Euskara, adimen artifiziala eta osasuna

Jon Zarate Sesma (Lekeitio, 1979) UPV/EHUko Farmazia eta Elikagaien Zientziak Saileko kide da. Farmazia Fakultateko irakaslea da eta Euskararen eta Etengabeko Prestakuntzaren arloko errektoreordea (2014-2021). Farmazian doktorea da (UPV/EHU, 2007) eta 2016ko osasun-arloko Koldo Mitxelena euskarazko tesi onenaren zuzendaria izan da. Azken urteetan gene terapiarako garraiatzaile ez-biralen garapenean ikertzen aritu da. Goi mailako nazioarteko ikerketa aldizkarietan 20 artikulutik gora dauzka argitaratuta eta euskarazko produkzioa zientifikoa ere nazioartekoaren parekoa dauka Ekaia edo Elhuyar bezalako aldizkarietan.

Portugalete, 1976. Euskal Filologian lizentziatua, EHUn. Graduondokoak eta masterrak egin ditu soziolinguistikan, hizkuntza-plangintzetan eta osasun-zerbitzuen hizkuntza-kudeaketan. 1994tik euskara-irakasle, trebatzaile, itzultzaile eta zuzentzaile ibilitakoa, baina batez ere hizkuntza-teknikari lanetan, hainbat entitate publiko eta pribatutan. Duela 7 urtetik hona Osatek sozietate publikoko hizkuntza-normalizazioko teknikaria da.

Ander Barrena (ORCID 0000-0003-2024-0362) es profesor asociado en la Universidad del País Vasco. Obtuvo su doctorado en 2017 y actualmente es investigador en HiTZ Zentroa. Sus principales contribuciones al campo del Procesamiento del Lenguaje Natural incluyen publicaciones en revistas indexadas en JCR y en conferencias internacionales de primer nivel (CORE A y A*). En los últimos años, ha adoptado una perspectiva multidisciplinar, centrándose en el PLN aplicado al ámbito médico y la neurociencia. Ander ha participado como investigador en numerosos proyectos nacionales e internacionales (por ejemplo, MICINN-TED21/23, MCIU-O21/P02, INT-NOCORE19/08). Es el investigador principal (IP) del proyecto Neural2Speech IIKUR-HPC&IA 2023–2024, cuyo objetivo es decodificar el habla y el lenguaje directamente del cerebro humano. Actualmente dirige cinco tesis doctorales en curso y cuenta con experiencia en supercomputación, preentrenamiento de modelos de lenguaje a gran escala (LLM) y ajuste fino, habiendo participado en varios proyectos de supercomputación en los clústeres MN5 y Leonardo.

Osakidetzako Euskara Zerbitzu Korporatiboko burua da 2019tik. Euskal Filologian lizentziaduna da (Deustuko Unibertsitatea, 1994), eta HIZNET Hizkuntza-plangintzako graduondokoa (EHU, 2003) eta Terminologia masterra (Pompeu Fabra, 2014) eginak ditu. Helduen euskalduntzeko irakaslea izan zen AEKn (1989-1998), euskara trebatzailea Artez euskara zerbitzuan (1999-2000) eta euskararen normalizazioko teknikaria Ortuellako Udalean (2000-2005), Donostiako Ospitalean (2006-2010) eta Osakidetzako Zuzendaritza Nagusian (2011-2019). Euskararen gramatika eta normalizazioari buruzko zenbait artikulu idatzi ditu Aizu, Ele, Mendebalde Alkartea, Administrazioa euskaraz eta Osatuberri aldizkarietan, eta Traumatologia hiztegia (Eusko Jaurlaritza, 2017), Osakidetzaren euskarazko estilo liburua (Osakidetza, 2022) eta Kardiologia hiztegia (Eusko Jaurlaritza, 2023) argitaratu ditu lantaldean. Itzulbide itzultzaile neuronalaren lantaldeko partaidea da.

Basaurin jaioa (1972), Euskal Herrian. Medikuntzan lizentziaduna UPV/EHUn, 1999an. Familia medikuntzako espezialitatea burutu zuen 2004an, Galdakao-Usansoloko ospitalean (Euskal Herria). Gaur egun familia medikua da Aramaion, Debagoiena Erakunde Sanitario Integratuan (ESI), Osakidetza-Euskal osasun zerbitzuan. OEEko (Osasungoa Euskalduntzeko Erakundea) kidea. Euskal prentsan iritzi artikuluak idazten ditu noizean behin. Hizkuntza eta osasungintzarekin zerikusia duten hamar bat argitaratu ditu aldizkari zientifikoetan, batik bat Osagaiz, BAT soziolinguistika aldizkarian eta International Journal of Integrated Care aldizkarian. Eskalatzailea, zenbait bide berri zabaldu eta argitaratu ditu prentsa espezializatuan.

Informatikan lizentziatua, doktoregoa lortu nuen Euskarazko errore sintaktikoak detektatzeko eta zuzentzeko baliabideen garapena: datak, postposizio-lokuzioak eta komunztadurak izeneko tesi-lanarekin (Euskarazko tesien II. Koldo Mitxelena saria teknologian). Une honetan irakasle agregatua Lengoaia eta Sistema informatikoak sailan eta Akademia Antolakuntzako dekanorde Informatika Fakultatean. Ikerkuntzan 1996az geroztik eta irakaskuntzan 2001az geroztik. Ikerkuntzan euskarazko sintaxi-erroreen detekzioan eta hizkuntzen irakaskuntzan aritu ondoren, 2010az geroztik osasun-arloko testu eta hiztegiekin nabil lanean (osasun-txostenen hizkuntza-analisi eta analisi semantiko automatikoan, botiken aurkako erreakzioen detekzioan, etab.). SNOMED-CT ontologiako eduki terminologikoa euskaratzeko lanean nabil Olatz Perez de Viñasprerekin batera. Zientzia-ekarpenei dagokionez 70 argitarapen ditut zeintzuetatik 4 Journal Citation Report (JCR) zerrendakoak diren (3 Q1 motakoak) eta 3 liburu-atalak.

Portugalete, 1976. Euskal Filologian lizentziatua, EHUn. Graduondokoak eta masterrak egin ditu soziolinguistikan, hizkuntza-plangintzetan eta osasun-zerbitzuen hizkuntza-kudeaketan. 1994tik euskara-irakasle, trebatzaile, itzultzaile eta zuzentzaile ibilitakoa, baina batez ere hizkuntza-teknikari lanetan, hainbat entitate publiko eta pribatutan. Duela 7 urtetik hona Osatek sozietate publikoko hizkuntza-normalizazioko teknikaria da.

Jon Zarate Sesma (Lekeitio, 1979) UPV/EHUko Farmazia eta Elikagaien Zientziak Saileko kide da. Farmazia Fakultateko irakaslea da eta Euskararen eta Etengabeko Prestakuntzaren arloko errektoreordea (2014-2021). Farmazian doktorea da (UPV/EHU, 2007) eta 2016ko osasun-arloko Koldo Mitxelena euskarazko tesi onenaren zuzendaria izan da. Azken urteetan gene terapiarako garraiatzaile ez-biralen garapenean ikertzen aritu da. Goi mailako nazioarteko ikerketa aldizkarietan 20 artikulutik gora dauzka argitaratuta eta euskarazko produkzioa zientifikoa ere nazioartekoaren parekoa dauka Ekaia edo Elhuyar bezalako aldizkarietan.

Medikuntzan Doktorea, Medikuntza Intentsiboan espezialista. Donostia Unibertsitate Ospitaleko Zainketa Intentsiboen Unitateko medikua eta Zerbitzu Burua. Euskal Herriko Unibertsitateko Medikuntza Saileko irakasle laguntzailea. Hainbat ikerketa kliniko eta argitalpen egina. Euskadi Irratiko “Osasun Etxea” irratsaioko kolaboratzaile.