Ozeanoak aldaketan: klimari aurrea hartu eta aurre egiteko informazio zientifikoa

Ozeanoen Munduko Egunean, hitzaldi honetan, hobekien islatzen duen ikuspegitik aztertu dugu klima aldaketa: ozeanoa. Sistema klimatikoak salbuespenik gabe betetzen diren lege fisiko eta kimikoei erantzuten die, eta eskuragarri dauden datuen arabera, CO₂-aren kontzentrazio atmosferikoak 420 ppm-tik gorakoak dira jada —ez da halako mailarik izan gutxienez bi milioi urtetan—. Gainera, 2024an izan zen munduko anomalia termikoa +1,28 ºC-ra iritsi zen, industriaurreko aldiarekin konparatuta. Ozeanoak gehiegizko bero horren zatirik handiena xurgatzen du. Ondoren, hedatu eta azidotu egiten da, eta haren batez besteko mailak gora egiten du. Hala, kostaldeko, ekosistemetako eta gizarte eta ekonomiako dinamikak aldatzen dira planeta osoan.

EAE eta Bizkaiko golko osoa ez dira burbuila batean bizi: itsasoaren eta airearen azaleko tenperaturak 0,2 eta 0,4°C artean egiten du gora hamarkadan, itsas maila 3 mm-tik gora igotzen da urtean, eta itsas denboraleek behin eta berriz eragiten dituzte kalteak portuetan, hondartzetan, azpiegituretan eta jabetzetan. Hitzaldian, ebidentzia horiek serie historikoekin berraztertu dira, hala nola Donostiako Aquariumarenarekin —1946tik, munduko zaharrenetakoa da—, eta erakutsi da nola arintzea eta egokitzapena (babesa, moldatzea eta, bideragarria denean, atzera-egitea) uztartzea ezinbestekoa den itsasertzeko giza jarduerei eusteko.

Hitzaldiaren bigarren ardatza informazio-sistemak dira. Ondo erabakitzeko ondo behatu behar da: itsasoko eta atmosferako neurketa-sareak, sateliteak, maiztasun handiko radarrak, buiak, mareografoak, urpeko planeagailuak, kostaldeko bideometria eta ibilgailu autonomoak. EuskOOS (Euskadiko Ozeanografia Operazionalaren Sistema), Bizkaiko Golkoko Klima Aldaketaren Behatokia eta e-begi plataforma ekimenek denborazko 90 serie baino gehiago eta 500.000 behaketa baino gehiago biltzen dituzte FAIR printzipiopean (datu lokalizagarriak, eskuragarriak, elkarreragingarriak eta berrerabilgarriak), Copernicus Marine Service, EMODnet eta Europako antzeko azpiegiturekin konektatuta. Sistemok ereduak, iragarpenak, biki digitalak eta IAn oinarritutako soluzioak elikatzen dituzte, eta horiek egokitzapen-planak, alerta goiztiarreko sistemak eta lurralde-plangintza sostengatzen dituzte.

Saioa mezu konstruktibo batekin amaitu da: erabakitasunez, datuetan oinarrituta eta elkarlanean jarduten badugu, oraindik garaiz gaude eragin okerrenak saihesteko. Egokitu gaitezke, baina, horretarako, erritmoa bizkortu eta ezagutza partekatu behar dugu administrazioen, sektore pribatuaren, komunitate zientifikoaren eta herritarren artean. AZTIn —Basque Research & Technology Alliance (BRTA) erakundeko kide da zentro hori—, Euskalmetekin, URArekin, Eusko Jaurlaritzako Larrialdiei Aurre Egiteko eta Meteorologiako Zuzendaritzarekin, foru-aldundiekin, portuekin eta EAEko sektore sozioekonomikoarekin batera egiten dugu lan, informazio zientifikoa gure kostaldeko eta itsasoetako bizitzak, ekosistemak eta bizimoduak babesten dituzten erabakiak hartzeko erabil dadin.