Mamadou Moustapha Ngom Dieng: "Migrazioa ez da arazo bat, kultura- eta gizarte-aberastasunerako aukera bat baizik"

Nola eraiki pertsona guztiak, beren jatorria, kultura edo gizarte-egoera edozein dela ere, komunitatearen parte sentituko diren guneak? Zer eginkizun dute topaguneek, elkarteek eta herritarren parte-hartzeak prozesu horretan?

Horiek izan ziren 2026ko irailaren 2an eta 3an egin zen "Komunitateak ekinean: gizarteratzeko praktikak" Uda Ikastaroan landutako gaietako batzuk. Ikastaroa Batuz Gizarte Fundazioarekin batera zuzendu eta antolatu zen, eLankidetza – Lankidetzarako eta Elkartasunerako Euskal Agentziaren laguntzarekin.

Parte-hartzaileen artean izan zen Mamadou Moustapha Ngom Dieng, Devenir elkarteko kulturarteko bitartekaria. Elkarrizketa honetan, benetako parte-hartzerako espazioak sortzearen garrantziaz, kultura-aniztasunaren balioaz, migratzaileek dituzten zailtasunez eta diskurtso arrazisten ondorioez hausnartzen du.

Solasaldiak inklusioa printzipio teoriko huts gisa ez ezik, auzoetatik eta komunitate-harremanetatik eraikitzen den eguneroko praktika gisa ulertzera gonbidatzen gaitu.

Zer da Devenir, eta nola egiten duzue lan egunerokoan?

Devenir aniztasunarekin, kulturartekotasunarekin eta gizarteratzearekin lotutako hainbat arlotan lan egiten duen erakundea da. Proiektuak eta inklusio-prozesuak laguntzen ditugu, eta erakunde publiko eta pribatuekin elkarlanean ere garatzen ditugu ekimenak.

Gure lana komunitatearen parte-hartzearekin eta gizarte-eraldaketa eragin dezaketen prozesuak sortzearekin lotuta dago. Kultura-aniztasuna, kulturartekotasuna, maskulinitateak eta bizikidetzarekin eta inklusioarekin zerikusia duten beste hainbat gai lantzen ditugu.

Zer da zuretzat komunitate inklusibo bat?

Kulturarteko bitartekari gisa, uste dut garrantzitsua dela ulertzea inklusioa askotan teorian geratzen dela. Eta teoria hori zaila da gure errealitatera eramatea, pertsonak elkartu, elkar ikusi eta hitz egiteko espazioak sortzen ez baditugu.

Niretzat, komunitate inklusibo bat pertsona guztiak bertako kide sentitzen diren komunitatea da. Garrantzitsua da espazio erosoak, lasaiak eta seguruak sortzea, pertsona bakoitzak bere identitatetik abiatuta parte hartu eta bere burua adierazi ahal izan dezan, jatorria, kultura, generoa edo beste edozein ezaugarri edozein izanik ere. Ez da nahikoa inklusioaz hitz egitea. Gure eguneroko bizitzan inklusio hori benetan gauzatzeko baldintzak sortu behar dira.

Zer garrantzi dute kirolak, kulturak edo elkarteek eskaintzen dituzten espazio informalek parte-hartzea eta kidetasun-sentimendua sustatzeko?

Uste dut kirol- eta kultura-espazioak oso garrantzitsuak direla, kidetasun-sentimendua sortzeaz gain, pertsonek bizi diren lekuarekin duten lotura eta identitatea indartzen dituztelako.

Auzo bati buruz hitz egiten dugunean, komunitate-, familia- eta auzotasun-harremanei buruz ari gara. Harreman horien bidez sozializatzen gara, eta gure identitatea eraikitzen laguntzen digute. Auzo jakin batzuetan bizi diren pertsonek, bereziki arraza- eta kultura-aniztasun handiagoa duten auzoetan, kidetasun-sentimendu oso sendoa gara dezakete.

Hori kirolean ikus dezakegu, adibidez. Lamine Yamalek gol bat sartu eta bere auzoko posta-kodeari erreferentzia eginez ospatzen duenean, bere identitatea eta jatorrizko auzoarekin duen lotura aldarrikatzen ditu.

Kirol-espazioek, hain zuzen ere, pertsona desberdinak elkartzeko gaitasun hori dute. Horrek ez du esan nahi espazio horietan diskriminaziorik ez dagoenik, egon badagoelako. Baina askotan pertsonak elkartzeko aukera ematen duten lekuak dira, arraza-jatorria, generoa edo kultura-desberdintasunak alde batera utzita. Espazio horietan auzokide gisa ikusten dugu elkar, jarduera bat partekatzen duten eta komunitate bereko kide diren pertsona gisa.

Nola lortzen da komunitatearen parte-hartzea kultura, erlijio eta tradizio desberdinetako pertsonak elkartzen direnean?

Uste dut lehenik eta behin ulertu behar dugula, kultura- eta identitate-testuinguru desberdinetatik gatozen arren, ez garela batzuetan uste den bezain desberdinak. Gure kezka asko antzekoak dira. Ama migratzaile baten kezka hemen jaiotako ama baten kezka bera izan daiteke. Gure kultura-jatorria edozein dela ere, behar eta kezka asko partekatzen ditugu. Hala ere, askotan bereizten gaituen horretan jartzen dugu arreta, identitate-desberdintasunetan, komunean dugunari erreparatu beharrean.

Garrantzitsua da, halaber, ulertzea gure identitateak ez direla finkoak. Inor ez da erabat definitutako identitate batekin jaiotzen. Sozializazio-prozesu desberdinen emaitza gara: familia, kalea, eskola, prestakuntza akademikoa eta bizitzan zehar eraikitzen ditugun harremanak. Prozesu horretan balioak barneratzen ditugu, positiboak zein negatiboak, eta garen hori definitzen laguntzen duten diskurtsoen, kontakizunen, esperientzien eta errealitateen eragina jasotzen dugu.

Baina identitate horiek ere aldatu egiten dira. Harremanak ditugun pertsonen eta bizi garen lurraldeen araberakoak dira. Adibidez, pertsona batek beste herrialde batera migratu eta hizkuntza berri bat ikasten duenean, ez da hizkuntza bat bakarrik ikasten ari. Gizarte horretako kultura-elementuak ere bereganatzen ari da. Horregatik, uste dut garrantzitsua dela kultura-adierazpen desberdinak aitortzea, baina estatikoak ez direla ulertuta. Kulturak eta identitateak etengabe eraldatzen dira gure harremanen bidez.

Nola susta daiteke komunitatearen parte-hartzea migratzaileen edo zaurgarritasun-egoera berezian dauden pertsonen artean, agian beste lehentasun batzuk dituztenean?

Uste dut hasteko, benetan parte hartzeak zer esan nahi duen ulertu behar dugula. Parte-hartzea informazioa eskuratzeko aukerarekin hasten da. Ondoren, baliabideetara iristeko eta horietaz baliatzeko aukera dator. Baina ezin gara horretan bakarrik geratu. Zaurgarritasun-egoera berezian dauden pertsona askok, kalean bizi direnek adibidez, ez dute espazio jakin batzuetan parte hartzen, ez dituztelako beti horretarako behar diren baldintzak edo aukerak.

Hain zuzen ere, jardunaldietan botere-espazioetan ere parte hartzearen garrantziaz hitz egin genuen. Kontua ez da pertsonak jarduera batera joateko deitzea soilik, baizik eta erabakitzeko, proposamenak egiteko eta espazio horien antolaketan nahiz landuko diren gaien aukeraketan parte hartzeko gaitasuna izatea.

Garrantzitsua da espazio inklusiboak, erosoak eta lasaiak sortzea, gure gizartean dauden zaurgarritasun-egoera desberdinak kontuan hartuko dituztenak. Benetako parte-hartzeak esan nahi du, halaber, pertsonek erabakiak hartzen diren espazioetara iristeko eta erabaki horietan eragiteko aukera izatea.

"Migrazio-krisi" deritzonak leku handia hartzen du eztabaida publikoan. Nola utz diezaiokegu migrazioa arazo gisa ikusteari, eta nola has gaitezke komunitatearentzako aukera gisa ulertzen?

Uste dut garrantzitsua dela migrazio-prozesu historikoez hitz egitea eta prozesu horiek eragiten dituzten testuinguruak ulertzea. Pertsonak ez dira egun batean esnatu eta, besterik gabe, Europara joan nahi dutela erabakitzen. Erabaki horren atzean behar bat, egoera jakin batzuk eta bizi-proiektu bat egon ohi dira. Askotan, pertsonak lekualdatu egiten dira beren herrialdean ez dutelako aukerarik aurkitzen enplegu bat, gizarte-baliabide jakin batzuk, hezkuntza edo bizi-baldintza egokiak eskuratzeko. Orduan, aukera horiek beste leku batzuetan bilatzen dituzte. Eta hori ez da beste herrialde batzuetatik datozen pertsonen berezko zerbait. Hemen ere bizi izan ditugu egoerak non pertsona askok beste lurralde batzuetara joan behar izan duten beren gaitasun profesionalak garatzeko edo beren beharrak asetzeko.

Migrazio-prozesuek dinamika horiei erantzuten diete. Pertsonak bizi-proiektu batekin eta itxaropen batzuekin lekualdatzen dira. Arazoa da, askotan, helmugako lurraldera iristen direnean aurkitzen duten errealitatea ez datorrela bat aurretik sortu dituzten itxaropenekin. Uste dut ulertu behar dugula gizakien mugikortasuna naturala dela eta historian zehar beti existitu izan dela.

Pertsonek lekualdatzen jarraituko dute. Ez hesiek ez mugek ez dituzte mugimendu horiek geldiaraziko, askotan beharrak beldurrak baino handiagoak direlako. Horregatik, garrantzitsua da migrazioa ulertzeko dugun modua aldatzea. Migrazioa ez da arazo bat; gure komunitateen kultura- eta gizarte-aberastasunari ekarpena egiten dion aukera gisa ulertu behar dugu.

Nola eragiten diete gezurrezko albisteek eta diskurtso arrazistek bizikidetzari eta Devenir bezalako elkarteen lanari?

Gezurrezko albisteek beldurra sortzen dute. Eta beldur horrek aurreiritziak elika ditzake, azkenean diskriminazio bihurtzen direnak. Arazoa da diskriminazio hori ez dela hitzetan bakarrik geratzen. Askotan eraso fisikoak eragin ditzake.

Arduradun politiko batek migratzaileak delitugile gisa aurkezten dituen diskurtso bat zabaltzen duenean, mezu horrek eragina izan dezake beste pertsona batzuek migratzaileak ikusteko eta egunerokoan tratatzeko duten moduan. Norbaitek pertsona bat erasotzera ere irits daiteke, diskurtso hori barneratu duelako eta, haren jatorriagatik, delitugiletzat hartzen duelako. Horregatik uste dut gezurrezko albisteak oso arriskutsuak direla. Ez gara informazio faltsuaz bakarrik ari, pertsonen osotasun fisikoan eta bizitzan benetako ondorioak izan ditzaketen diskurtsoez baizik.

Ikusi ditugu arrazakeriak eta migratzaileen kriminalizazioak gertakari oso larriak eragin dituzten egoerak. Gizarte demokratiko batean funtsezkoa da informazioa eskuratzeko eskubidea eta adierazpen-askatasuna bermatzea, baina gorrotoa eta diskriminazioa sustatzen dituzten diskurtsoen ondorioei buruz ere hausnartu behar dugu.

Zer eginkizun dute Devenir bezalako elkarteek gezurrezko albiste horien aurrean?

Lehenik eta behin, informatzea eta desinformazioari aurre egitea. Baina uste dut garrantzitsua dela, halaber, kontakizunak nola eraikitzen diren eta nondik datozen aztertzea. Ez da nahikoa gezurrezko albiste bat gezurtatzea. Pertsonei ulertzen lagundu behar diegu zergatik sortu den, zer interes dauden atzean eta zer helburu duen. Pertsona batek kontakizun jakin bat nondik datorren eta haren bidez zer lortu nahi den ulertzen duenean, tresna gehiago ditu zalantzan jartzeko eta bere pentsatzeko moduan eragin ez dezan.

Erakunde gisa, espazio erosoak eta seguruak sortzeko ere lan egiten dugu, pertsonek informazioa eskuratu eta laguntza jaso ahal izan dezaten. Garrantzitsua da jakitea badirela jo dezaketen baliabideak, eta diskriminazio-egoera baten aurrean ez daudela bakarrik. Laguntza horrek gizarte-, justizia- edo bitartekaritza-prozesuak barne har ditzake, pertsona bakoitzaren beharren arabera. Gure eginkizuna da, halaber, baliabide horietarako sarbidea erraztea eta erasoren bat edo diskriminazio-egoeraren bat jasan duen pertsona bati erreparazio-prozesu bat abiarazten laguntzea.

Nola ikusten duzu egungo errealitatea, eta zer sentsazio dituzu etorkizun hurbilari begira?

Errealitatea oso konplexua da, eta lotura handia du bizi dugun testuinguru politikoarekin. Hauteskunde-garai batera hurbiltzen ari gara, eta badakigu hauteskunde-urteak bereziki zailak izaten direla migratzaileentzat. Diskurtso politiko batzuen helburua botoak lortzea da, kolektibo jakin batzuk kriminalizatuz, immigrazioa delinkuentziarekin lotuz eta pertzepzio hori elikatzeko gezurrak edo gezurrezko albisteak erabiliz. Diskurtso horiek eraiki eta zabaldu egiten dira, eta azkenean bereziki eragiten diete jada zaurgarritasun-egoera handiagoan dauden pertsonei.

Horregatik uste dut bai egungo errealitatea bai etorkizun hurbila konplexuak direla. Baina egia da, halaber, ez dela horrelako egoera bat bizi dugun lehen aldia. Gutako asko jakitun gara hauteskunde-garaiak une zailak izaten direla kolektibo zaurgarrienentzat.