Zuzenbide Piriniarra Bizkaian, nortasuna eta etorkizuna
Zer ikasi dezakegu nazio piriniarren usadiozko antolatzeko moduetatik, XXI. mendean gizarte egonkorragoak, bateratuagoak eta demokratikoagoak eraikitzeko? Zer gelditzen da gaur egun kultura horretatik Bizkaian?
Description
Globalizazioak markatutako garai nahasi hauetan, gure erabakitzeko gaitasuna galtzen ari garen sentsazioak burujabetza, nortasuna, demokrazia edo askatasuna bezalako kontzeptu klasikoak birdefinitzeko beharra mahai gainean jartzen ari da.
Egia esanda, XIX. mendera arte nazio piriniarrek eta, bereziki, euskal herriak beren baliabide-iturri nagusiaren jabe ziren, lurraren jabe alegia, "komunalen” edo "herri lurren" bitartez; beren kontuei buruz erabakitzen zuten modu loteslean beren batzarretan –elizateak, Bizkaian–; eta ekarpen pertsonala erabiltzen zuten –auzolana–, diru ekarpenaren ordez, komunitateari beren ekarpena egiterakoan. Modu mugatuan bada ere, gizartea antolatzeko modu horiek, "Zuzenbide Piriniarra" deituko ditugunak, Foruetan agertzen ziren, gutxienez Erdi Arotik aurrera euskal erakundeetan indarrean egon ziren legediak, alegia.
Zer geratzen zaigu berezko eta usadiozko antolaketa horretatik Bizkaian? Nolako harremana du beste euskal eskualdeekin? 2026an 500 urte betetzen ditu “Bizkaiko Foru Berria”k... baina, zer zegoen haren aurretik? Nolakoa izan zen, aurrerantzean, bi ereduen arteko harremana? Azken finean, zer irakaspen eta ekarpen positibo atera ditzakegu gizartea antolatzeko eredu horietatik gure egungo gizarteentzat?
Gaiarekiko lehen hurbilketa gisa, eta gaia agortu gabe, Bizkaian Zuzenbide Piriniarraz geratzen zaiguna hobeto ezagutzen saiatuko gara.
Objectives
Bizkaian Zuzenbide Piriniarra, euskal herriaren ohiturazko antolaketa, ezagutarazi, beste leku batzuetan baino indar gutxiago baitu.
Indarrean dauden edo desagertu berriak diren adierazpen batzuk aztertzea.
Adierazpen horiek Euskal Herriko beste eskualde batzuetan dauden horiekin lotzea.
Antolaketa-modu horien eta indarrean dauden edo egon diren lege-esparruen arteko harreman konplexuari buruz hausnartzea, iraganean eta orain ere.
Antolaketa-modu tradizional horietatik, gaurko nahiz etorkizunerako, zer ekarpen positibo atera ditzakegun eztabaidatzea.
Activity directed to
- All public
- University student
- Students not from university
- Teachers
- Professionals
- Zuzenbide Piriniarraren adierazpenak gordetzen dituzten herrietako biztanleak. Euskal kulturaren eta etnografiaren ikertzaileak.
Program
11-09-2026
Registration
Presentation by the Director of the activity
Language: Español
- Iñigo González Ruiz de Larramendi | Nabarralde Fundazioa - Zuzendaria
“Los seles y la propiedad comunal de los montes en Bizkaia“
Language: Español
- Arantza Gogeascoechea Arrien | Bilboko Hezkuntza Fakultatea (EHU) - EHUko irakasle titularra. Ikertzailea 1985-2014 aldian
“Las anteiglesias en Bizkaia. La junta de Ruzabal.“
Language: Español
- José Ignacio Salazar Arechalde | Santurtziko udala - Santurtziko Udaleko idazkaria (erretiratua)
Break
“La explotación del hierro en Bizkaia y la propiedad comunal“
Language: Español
- Rafael Ignacio Uriarte Ayo | Ekonomia eta Enpresa Fakultatea (Sarriko) EHU - Historia eta Erakunde Ekonomikoetan katedraduna
Synthesis
Break
ACTIVIDAD-VISITA GUIADA: Explotación minera tradicional en Encartaciones (Trueba Zentroa)
12-09-2026
Registration
Presentation by the Director of the activity
Language: Español
- Xabier Renteria Uriarte | Ekonomia eta Enpresa fakultate, EHU - Munduko Ekonomia eta Kudeaketan irakaslea
“Zuzenbide Piriniarra eta Foruak Euskal Herrian “
Language: Basque
- Xabier Irujo Ametzaga | Nevada unibertsitatea, Reno - Euskal Ikasketen Zentroko zuzendaria
“Las matxinadas en Euskal Herria (ss. XVI-XIX)“
Language: Español
- Xose Estevez Rodriguez | Deustuko unibertsitatea - -
Break
Round table: “1526-2026, Bizkaiko Foru Berriaren bostgarren mendeurrena. Lurralde foruak, bertako antolakuntzaren bermea edo asimilazioa? (euskaraz)“
Language: Español
- Xabier Renteria Uriarte | Ekonomia eta Enpresa fakultate, EHU - Munduko Ekonomia eta Kudeaketan irakaslea
- Aitzol Altuna Enzunza | Mapfre - Ekonomialaria. Formazio arduraduna. Historia eta ohituren ikertzailea
- Jasone Mitxeltorena Ozkaritz | Zubietako udala - Kazetaria. Auzolanaren ikertzailea
Participative dynamics: “Dinamica participativa“
Language: Español
- Iñigo González Ruiz de Larramendi | Nabarralde Fundazioa - Zuzendaria
Closing session
Language: Español
- Iñigo González Ruiz de Larramendi | Nabarralde Fundazioa - Zuzendaria
Directors
Xabier Renteria Uriarte
EHU
Ekonomia eta Enpresa Zientzietan doktorea. Munduko Ekonomia irakaslea Euskal Herriko Unibertsitatean (EHU). Euskal Herria Komunala liburuaren idazlea. Inguruko gaietan herri ekintzailea.

Iñigo González Ruiz de Larramendi
Speakers

Aitzol Altuna Enzunza
Xose Estevez Rodriguez
- Licenciado en Filosofía y Letras por la Universidad Complutense de Madrid. Doctor en Filosofía y Letras por la Universidad de Deusto. - Desde 1973 y hasta su jubilación ejerció como profesor en la Universidad de Deusto de San Sebastián, así como en Nazaret Fundazioa. - En la Universidad impartió Historia Moderna desde 1973, de Historia Moderna y Contemporánea del País Vasco desde 1993, de Nacionalismos y Regionalismos desde 1995, de Sociedad y Cultura en la España Contemporánea desde 1999 y de Historia de la España Actual también desde 1999. - Ha escrito numerosas publicaciones (https://es.wikipedia.org/wiki/Xos%C3%A9_Est%C3%A9vez) a caballo entre sus dos naciones, Galiza y Euskal Herria. En particular, publicaciones sobre la historia del País Vasco (“Historia del País Vasco (Siglo XVIII)”, 1985. “Historia de Euskal Herria. II. Del hierro al roble”, 1996), con un énfasis especial en los primeros años del nacionalismo vasco y las relaciones entre las naciones gallega, vasca y catalana, en el seno de Galeuzka. - Con Nabarralde ha publicado “Galeuzka-La periferia contra el páramo” (2023), “La Ilustración en Euskal Herria” (2020), “Orígenes del nacionalismo en Euskal Herria” (2025) y “Las matxinadas en Euskal Herria” (2019).

Arantza Gogeascoechea Arrien

Iñigo González Ruiz de Larramendi
Xabier Irujo Ametzaga
University of Nevada, Reno
Born in exile in Caracas, Venezuela, in 1967, Dr. Xabier Irujo is a scholar of genocide studies. He currently serves as the Chair of the Center for Basque Studies and Full Professor at the University of Nevada, Reno. Dr. Irujo holds three master’s degrees in linguistics, history, and philosophy, and two PhDs in history and philosophy. Aa a mentor, he has supervised nearly twenty PhD dissertations and guided numerous graduate students. Dr. Irujo has held several academic appointments, including as the first guest research scholar of the Manuel Irujo Chair at the University of Liverpool, William Douglass Visiting Lecturer at the University of Massachusetts Amherst, and Eloise Garmendia Chair at Boise State University. He has lectured at over thirty universities and institutions across Europe and the Americas, including parliaments, museums, and national libraries. Specializing in genocide studies, with a focus on both physical and cultural extermination, he serves on the editorial boards of six academic presses in Europe and the Americas. He is the author of over fifteen books, including Gernika 1937: The Market Day Massacre (2015), Gernika: Genealogy of a Lie (2018), and Charlemagne’s Defeat in the Pyrenees (2021).

Jasone Mitxeltorena Ozkaritz
Xabier Renteria Uriarte
EHU
Ekonomia eta Enpresa Zientzietan doktorea. Munduko Ekonomia irakaslea Euskal Herriko Unibertsitatean (EHU). Euskal Herria Komunala liburuaren idazlea. Inguruko gaietan herri ekintzailea.
José Ignacio Salazar Arechalde
-Licenciado en Derecho y diplomado en la especialidad jurídico económica por la Universidad de Deusto (1973-1978). -Funcionario por oposición, accedió a los cargos de secretario general en los ayuntamientos de Orduña (1981-1989), Galdakao (1989-1997) y Santurtzi (1997-2021). En el ámbito de la investigación histórica ha desarrollado diversos proyectos, en area jurdidica,area urbanistica y temas diversos.
Rafael Ignacio Uriarte Ayo
Doctor en Historia por la Universidad Autónoma de Barcelona (1985). Catedrático de Historia e Instituciones Económicas de la EHU (1995-2020). Profesor honorífico del Departamento de Políticas Públicas e Historia Económica de la EHU (2021-2023). Actualmente jubilado. La investigación la he desarrollado inicialmente en el ámbito de la economía vasca del Antiguo Régimen, centrándome en la trayectoria de la industria siderúrgica, la minería y la explotación forestal. Con posterioridad, he tratado la temática de la industria forestal resinera española contemporánea y las repoblaciones forestales realizadas en el País Vasco Atlántico durante los siglos XIX y XX. Más recientemente, he investigado sobre el proceso de modernización y expansión de la industria atunera en aguas oceánicas tropicales durante la segunda mitad del s. XX y primeras décadas del XXI.
Registration fees
| Face-to-face | Until 11-09-2026 |
|---|---|
| 87,00 EUR | |
| 74,00 EUR | |
| 61,00 EUR | |
| 25,00 EUR | |
| 74,00 EUR | |
| 74,00 EUR | |
| 74,00 EUR |
Venue
Bizkaia Aretoa-EHU
Avenida Abandoibarra, 3. 48009 Bilbao
Bizkaia
Bizkaia Aretoa-EHU
Avenida Abandoibarra, 3. 48009 Bilbao
Bizkaia