Zuzenbide Piriniarra Bizkaian, nortasuna eta etorkizuna
Zer ikasi dezakegu nazio piriniarren usadiozko antolatzeko moduetatik, XXI. mendean gizarte egonkorragoak, bateratuagoak eta demokratikoagoak eraikitzeko? Zer gelditzen da gaur egun kultura horretatik Bizkaian?
Description
Globalizazioak markatutako garai nahasi hauetan, gure erabakitzeko gaitasuna galtzen ari garen sentsazioak burujabetza, nortasuna, demokrazia edo askatasuna bezalako kontzeptu klasikoak birdefinitzeko beharra mahai gainean jartzen ari da.
Egia esanda, XIX. mendera arte nazio piriniarrek eta, bereziki, euskal herriak beren baliabide-iturri nagusiaren jabe ziren, lurraren jabe alegia, "komunalen” edo "herri lurren" bitartez; beren kontuei buruz erabakitzen zuten modu loteslean beren batzarretan –elizateak, Bizkaian–; eta ekarpen pertsonala erabiltzen zuten –auzolana–, diru ekarpenaren ordez, komunitateari beren ekarpena egiterakoan. Modu mugatuan bada ere, gizartea antolatzeko modu horiek, "Zuzenbide Piriniarra" deituko ditugunak, Foruetan agertzen ziren, gutxienez Erdi Arotik aurrera euskal erakundeetan indarrean egon ziren legediak, alegia.
Zer geratzen zaigu berezko eta usadiozko antolaketa horretatik Bizkaian? Nolako harremana du beste euskal eskualdeekin? 2026an 500 urte betetzen ditu “Bizkaiko Foru Berria”k... baina, zer zegoen haren aurretik? Nolakoa izan zen, aurrerantzean, bi ereduen arteko harremana? Azken finean, zer irakaspen eta ekarpen positibo atera ditzakegu gizartea antolatzeko eredu horietatik gure egungo gizarteentzat?
Gaiarekiko lehen hurbilketa gisa, eta gaia agortu gabe, Bizkaian Zuzenbide Piriniarraz geratzen zaiguna hobeto ezagutzen saiatuko gara.
Objectives
Bizkaian Zuzenbide Piriniarra, euskal herriaren ohiturazko antolaketa, ezagutarazi, beste leku batzuetan baino indar gutxiago baitu.
Indarrean dauden edo desagertu berriak diren adierazpen batzuk aztertzea.
Adierazpen horiek Euskal Herriko beste eskualde batzuetan dauden horiekin lotzea.
Antolaketa-modu horien eta indarrean dauden edo egon diren lege-esparruen arteko harreman konplexuari buruz hausnartzea, iraganean eta orain ere.
Antolaketa-modu tradizional horietatik, gaurko nahiz etorkizunerako, zer ekarpen positibo atera ditzakegun eztabaidatzea.
Activity directed to
- All public
- University student
- Students not from university
- Teachers
- Professionals
- Zuzenbide Piriniarraren adierazpenak gordetzen dituzten herrietako biztanleak. Euskal kulturaren eta etnografiaren ikertzaileak.
Program
11-09-2026
Registration
Presentation by the Director of the activity
- Iñigo González Ruiz de Larramendi | Nabarralde Fundazioa - ZuzendariaLanguage: Español
“Los seles y la propiedad comunal de los montes en Bizkaia“
- Arantza Gogeascoechea Arrien | Bilboko Hezkuntza Fakultatea (EHU) - EHUko irakasle titularra. Ikertzailea 1985-2014 aldianLanguage: Español
“Las anteiglesias en Bizkaia. La junta de Ruzabal.“
- José Ignacio Salazar Arechalde | Santurtziko udala - Santurtziko Udaleko idazkaria (erretiratua)Language: Español
Break
“La explotación del hierro en Bizkaia y la propiedad comunal“
- Rafael Ignacio Uriarte Ayo | Ekonomia eta Enpresa Fakultatea (Sarriko) EHU - Historia eta Erakunde Ekonomikoetan katedradunaLanguage: Español
Synthesis
Break
ACTIVIDAD-VISITA GUIADA: Explotación minera tradicional en Encartaciones (Trueba Zentroa)
12-09-2026
Registration
Presentation by the Director of the activity
- Xabier Renteria Uriarte | Ekonomia eta Enpresa fakultate, EHU - Munduko Ekonomia eta Kudeaketan irakasleaLanguage: Español
“Zuzenbide Piriniarra eta Foruak Euskal Herrian “
- Xabier Irujo Ametzaga | Nevada unibertsitatea, Reno - Euskal Ikasketen Zentroko zuzendariaLanguage: Basque
“Tensiones, uniones y desuniones de los territorios forales bajo la Corona española (1644-1800)“
- Alberto Angulo Morales | Letren Fakultatea (EHU) - Historia Modernoko irakasleaLanguage: Español
Break
Round table: “1526-2026, Bizkaiko Foru Berriaren bostgarren mendeurrena. Lurralde foruak, bertako antolakuntzaren bermea edo asimilazioa? (euskaraz)“
- Xabier Renteria Uriarte | Ekonomia eta Enpresa fakultate, EHU - Munduko Ekonomia eta Kudeaketan irakasleaLanguage: Español
- Aitzol Altuna Enzunza | Mapfre - Ekonomialaria. Formazio arduraduna. Historia eta ohituren ikertzaileaLanguage: Español
- Jasone Mitxeltorena Ozkaritz | Zubietako udala - Kazetaria. Auzolanaren ikertzaileaLanguage: Español
“Dinamica participativa“
- Iñigo González Ruiz de Larramendi | Nabarralde Fundazioa - ZuzendariaLanguage: Español
Closing session
- Iñigo González Ruiz de Larramendi | Nabarralde Fundazioa - ZuzendariaLanguage: Español
Directors

Xabier Renteria Uriarte
EHU

Iñigo González Ruiz de Larramendi
Speakers

Aitzol Altuna Enzunza

Alberto Angulo Morales

Arantza Gogeascoechea Arrien

Iñigo González Ruiz de Larramendi
Xabier Irujo Ametzaga
University of Nevada, Reno
Born in exile in Caracas, Venezuela, in 1967, Dr. Xabier Irujo is a scholar of genocide studies. He currently serves as the Chair of the Center for Basque Studies and Full Professor at the University of Nevada, Reno. Dr. Irujo holds three master’s degrees in linguistics, history, and philosophy, and two PhDs in history and philosophy. Aa a mentor, he has supervised nearly twenty PhD dissertations and guided numerous graduate students. Dr. Irujo has held several academic appointments, including as the first guest research scholar of the Manuel Irujo Chair at the University of Liverpool, William Douglass Visiting Lecturer at the University of Massachusetts Amherst, and Eloise Garmendia Chair at Boise State University. He has lectured at over thirty universities and institutions across Europe and the Americas, including parliaments, museums, and national libraries. Specializing in genocide studies, with a focus on both physical and cultural extermination, he serves on the editorial boards of six academic presses in Europe and the Americas. He is the author of over fifteen books, including Gernika 1937: The Market Day Massacre (2015), Gernika: Genealogy of a Lie (2018), and Charlemagne’s Defeat in the Pyrenees (2021).

Jasone Mitxeltorena Ozkaritz

Xabier Renteria Uriarte
EHU

José Ignacio Salazar Arechalde
Rafael Ignacio Uriarte Ayo
Doctor en Historia por la Universidad Autónoma de Barcelona (1985). Catedrático de Historia e Instituciones Económicas de la UPV-EHU (1995-2019). En la actualidad profesor honorífico del Departamento de Políticas Públicas e Historia Económica de la UPV-EHU. Visiting Research del Fernand Brauel Center de la State University of New York, Binghamton, en el curso 1991/1992, y Visiting Scholar en University of Idaho, Moscow (Forestry) en 1998. La investigación la he desarrollado inicialmente en el ámbito de la economía vasca del Antiguo Régimen, centrándome en el desarrollo de la industria siderúrgica, la minería y la explotación forestal. Con posterioridad, he tratado la temática de la industria forestal resinera española contemporánea y las repoblaciones realizadas en el País Vasco durante los siglos XIX y XX. Más recientemente, he investigado sobre el proceso de modernización de la industria atunera (extractiva y conservera).
Registration fees
| Face-to-face | Until 11-09-2026 |
|---|---|
| 87,00 EUR | |
| 74,00 EUR | |
| 61,00 EUR | |
| 25,00 EUR | |
| 74,00 EUR | |
| 74,00 EUR | |
| 74,00 EUR |
Venue
Bizkaia Aretoa-EHU
Avenida Abandoibarra, 3. 48009 Bilbao
Bizkaia
Bizkaia Aretoa-EHU
Avenida Abandoibarra, 3. 48009 Bilbao
Bizkaia